Jeśli na myśl o porodzie czujesz dominujący stres, a Twoje myśli krążą wokół scenariuszy „co jeśli...”, nie jesteś sama. Lęk przed porodem dotyka 80% kobiet w III trymestrze. Gdy w mediach często karmi się odbiorczynie traumatycznymi opowieściami porodowymi, strach wydaje się naturalną reakcją.

Jednak czym innym jest motywujący stres przed wielkim wydarzeniem, a czym innym paraliżujący lęk, który odbiera radość z oczekiwania. W ramach projektu Dobrostan w Szkole Rodzenia Wróżka Cycuszka chcemy zdjąć tabu z Twoich emocji i wyposażyć Cię w wiedzę, która zamienia lęk w siłę.

Jak odróżnić naturalny stres od zaburzenia?

W całym procesie kluczowe jest rozróżnienie między fizjologicznym stresem a stanem klinicznym oraz krytyczna postawa. Zaletą takiej postawy jest unikanie tendencji do odwoływania objawów do samego siebie. Nazwanie problemu naukowo często daje złudne wrażenie jego minimalizowania i braku realnych postępowań w celu jego faktycznego rozwiązania. Dlatego zachowaj czujność i obserwuj swoje ciało z rozwagą. Przechodząc do definicji - stres fizjologiczny to naturalna reakcja adaptacyjna. Mobilizuje on organizm do przygotowań, pakowania torby, czytania o fizjologii porodu czy wyboru szpitala. Jest to stan przejściowy i zazwyczaj nie dezorganizuje życia codziennego.

Co warto wiedzieć krótkotrwały stres pełni pozytywną rolę w trakcie ciąży - stymuluje dojrzewanie układu nerwowego dziecka. Tokofobia natomiast jest skrajnym, panicznym lękiem przed ciążą i porodem. Według metaanalizy opublikowanej w czasopiśmie Journal of Advanced Nursing, szacuje się, że u około 2-3% kobiet lęk przybiera postać klinicznej tokofobii. Kobiety z tokofobią mogą doświadczać koszmarów sennych, negatywnych ruminacji (intensywnych niechcianych myśli), objawów somatycznych (kołatanie serca, duszności) na samą myśl o porodzie, a nawet unikać zajścia w ciążę mimo pragnienia posiadania dziecka.

Dlaczego boisz się porodu?

Lęk przed porodem jest zjawiskiem wielowymiarowym, do najczęstszych przyczyn stresu zaliczyć możemy m.in utratę kontroli i nieufność wobec personelu. Dla wielu kobiet najbardziej przerażający nie jest sam akt narodzin, ale poczucie bycia „przedmiotem” procedur medycznych.

Kolejnym jest strach przed bólem - trudny do opisania czy porównania. Zwłaszcza gdy podchodzi się do niego pierwszy raz w życiu, to zatem normalne, że się go obawiasz. Porodu nie doświadczamy często aby móc się do tego przyzwyczaić. Dodatkowo media a zwłaszcza filmy przedstawiają cały proces jako niezmiernie bolesny, gdzie tak naprawdę przebieg porodu zależy od wielu czynników wewnętrznych oraz zewnętrznych i trudno przewidzieć jaki nam przypadnie.

Jeżeli nie rodzisz pierwszy raz, Twoje poprzednie doświadczenia będą bardzo istotne w ocenie ryzyka tokofobii, (Tokofobia wtórna). Kobiety, które doświadczyły traumatycznego porodu w przeszłości, są w grupie ryzyka. To naturalne, że jeśli przeszłaś przez traumatyczny poród w przyszłości będziesz obawiała się podobnego zagrożenia.

Często pomijaną przyczyną lęku przed porodem jest lęk laktacyjny i wygórowane oczekiwania dotyczące Twojego przyszłego macierzyństwa. Wyidealizowana wersja Twojej nowej roli, może stać się dla Ciebie przytłaczająca. Głównym źródłem tworzenia wizji macierzyństwa są media społecznościowe, w których przedstawiane są idealne matki influencerki. Warto sięgnąć po doświadczenia innych kobiet z rodziny i spoza niej aby poznać te bardziej "rzeczywistą” perspektywę. Chęć “sukcesu” w karmieniu piersią jest presją nałożoną tylko i wyłącznie przez wzorzec “idealnej matki”. Bączek i in. (2012) przeprowadzały badanie na grupie 100 kobiet, gdzie 61% noworodków miało nieprawidłowy mechanizm ssania. Aktualna oferta pomocnych rozwiązań gdy karmienie przychodzi z trudem jest odpowiedzią dla ponad połowy kobiet mających kłopot z karmieniem piersią. Postaw na przygotowanie i przede wszystkim akceptację swojego ciała.

Sposoby na stres

Na koniec przychodzę do Was z paroma rzetelnymi sposobami na radzenie sobie ze stresem oraz lękiem przed porodem.

1. Rzetelna Edukacja (Psychoedukacja): Badania wykazują, że uczestnictwo w zajęciach szkoły rodzenia istotnie obniża poziom lęku u przyszłych mam (Serçekuş i Okumuş, 2009). Wiedza o fizjologii demitologizuje proces porodu – to, co znane, przestaje być straszne. Poznając statystyki normalizujemy nasze odczucia i emocje. Bez tego możemy traktować nasz stres czy lęk jako dziwny.

2. Stworzenie Planu Porodu - przyczyną traktowania sytuacji jako zagrażającej jest obawa przed stratą. W momencie ułożenia planu, przygotowania na różne scenariusze, oswajamy się z przyczyną lęku. Zwiększamy swoje poczucie kontroli i bezpieczeństwa. Warto traktować taki plan jako formę kontraktu tu z personelem medycznym co da Tobie dodatkowe poczucie bezpieczeństwa (będziesz czuła, że ktoś z zewnątrz panuje nad sytuacją).

3. Ciągłe wsparcie (Doula/Partner): Obecność zaufanej osoby towarzyszącej zmniejsza postrzeganie bólu i potrzebę interwencji medycznych. Ciągłe wsparcie podczas porodu poprawia wyniki zarówno matczyne, jak i noworodkowe (Bohren i.in., 2017).

4. Techniki oddechowe i relaksacyjne: Metody oparte na uważności i głębokim oddychaniu aktywują przywspółczulny układ nerwowy (ten odpowiadający za relaks i odpoczynek) redukując poziom hormonów stresu (kortyzolu) i adrenaliny, które mogą hamować akcję porodową.

5. Ekspozycja i desensytyzacja: W łagodnych formach lęku pomocne jest Stopniowe oswajanie się z tematem (np. oglądanie pozytywnych filmów z porodów, wizyta w szpitalu przed terminem).

Kiedy warto skorzystać ze wsparcia psychologa?

Nie każdy lęk można złagodzić technikami oddechowymi. Jeśli strach utrudnia Ci funkcjonowanie, powoduje bezsenność, ataki paniki lub sprawia, że rozważasz cięcie cesarskie na życzenie wyłącznie z powodu lęku (bez wskazań medycznych), konieczna jest konsultacja ze specjalistą. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest uznawana za „złoty standard” w leczeniu tokofobii i wykazuje wysoką skuteczność w redukcji lęku przed porodem (Stoll i.in., 2014).

Źródła:

Onik, J., Rusin, M., Materkowska, A., Gryboś, A., & Gryboś, M. (2019). Tokofobiaciężarnych – mit czy rzeczywistość? W D. Żurawicka, I. Łuczak, M. Wojtal & J.

Siekierka (red.), Wybrane aspekty opieki pielęgniarskiej i położniczej w różnych specjalnościach medycyny (t. 7, s. 207–215). Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu.

Ayers, S., Bond, R., Bertullies, S., & Wijma, K. (2016). The aetiology of post-traumatic stress following childbirth: a meta-analysis and theoretical framework. Psychological Medicine, 46(6), 1121–1134.

Bohren, M. A., Hofmeyr, G. J., Sakala, C., Fukuzawa, R. K., & Cuthbert, A. (2017). Continuous support for women during childbirth. Cochrane Database of Systematic Reviews, (7).

Cook, K., & Loomis, C. (2012). The impact of choice and control on women's childbirth experiences. Journal of Perinatal Education, 21(3), 158–168.

Bączek, G., Golubińska, H., & Dmoch-Gajzlerska, E. (2012). Wybrane problemy okresu połogowego – rola położnej środowiskowo-rodzinnej. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie, 10(2), 200–211.

O'Connell, M. A., Leahy-Warren, P., Khashan, A. S., Kenny, L. C., & O'Neill, S. M. (2017). Worldwide prevalence of tocophobia in pregnant women: systematic review and meta-analysis. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 96(8), 907–920.

Serçekuş, P., & Okumuş, H. (2009). Fears associated with childbirth among nulliparous women in Turkey. Midwifery, 25(2), 155–162.

Stoll, K., Swift, E. M., Fairbrother, N., & Nethery, E. (2014). A systematic review of nonpharmacological interventions for fear of childbirth. Birth, 41(4), 425-431.